Yaklaşık 6-7 ay önceydi. Enerify içerisinde GES mahsuplaşma için, 5.1c modülünü yeni devreye almıştık. İlk defa bir çatı üstü GES OSOS’u bağlayacak, sonuçları görecektik. Müşterimden, enerji tedarik şirketiyle yaptıkları ikili anlaşmanın detaylarını aldım sonrasında da üretim ve tüketim noktası olacak sayacın verileri için, OSOS yetkili kullanıcı adı ve şifresini istedim.

Bilgileri Enerify’a girdim. Kâğıt üstünde, 5.1h’a çok yakın bir mantık vardı. Evet dağıtım bedellerinin hesaplaması biraz farklıydı ancak zaten 1 nokta vardı. Ne kadar farklı bir etki olabilirdi ki?

Cihazları tanımladım, tesis ve santral kurulumunu yaptım, veriler gelmeye başladı. Mahsuplaşma havuzunu oluşturdum. Dağıtım, tüketim ve üretim faturaları sistemde belirdi. Her şey çok güzel gidiyordu. Ta ki yatırımcı özet sayfasını açana kadar.

Bilenler bilir, “Mahsuplaşma” sayfası diye isimlendirdiğimiz, aslında yatırımcılarımızın bir bakışta, yatırımlarının etkisini görebileceği çok sevilen bir sayfamız var. Burada, kurulan Güneş Enerjisi Santral’i hiç kurulmasaydı ne kadar fatura ödenecekti, kurulduktan sonra dağıtım bedeli ve tüketim bedelleri düşünüldüğünde ne kadar ödendiğinin hesabı yapılır; bunun üzerinden GES tarafından sağlanan fayda ve tasarruf TL bazında ortaya çıkar.

5.1h’lardaki parlak senaryoyu da burada görmeyi düşünüyordum açıkçası, ne var ki karşımda bambaşka bir durum vardı. Çatı GES’i olan, bilgilerini girdiğimiz üretim-tüketim tesisi, elektriğin en ucuz olduğu saatlerde öz tüketim yapıyor, neredeyse güneşin üretimini ziyan ediyordu.

Bu noktada minik bir bilgi notu eklemek isterim:

Elektrik tüketim faturaları, son kaynak tedarik tarifesi düzenlemesince, değişken piyasa takas fiyatlarına (PTF) bağlı bir birim fiyat üzerinden hesaplanır. PTF’nin belirleyicisi temelde enerji arzı ve talebidir ve saatlik olarak belirlenir. Eğer elinizde, girdisini kontrol edemediğiniz ancak çıktısını kontrol edebildiğiniz ve günün sadece belirli saatlerinde üretim yapan bir enerji santrali varsa, enerji arzı üretmekten çekinmezsiniz. Haliyle, Güneş enerjisi santrallerinin en yoğun üretim yaptığı santrallerde, arz fazlası olduğundan oldukça düşük, hatta “0” PTF’ler görülüyor.

Bu bilgiyi de hesaba kattığımda, aslında sonucun bu olacağı, GES’ler yapıldıkça sonucun daha da kötüye gideceği aşikâr. Yine de insan gözleriyle görmeyince, hesabının tüm detaylarını kendisi anlamayınca, durumu idrak edemiyor.

Mühendis kafam, tabii ki karşısında bir sorun görünce, bir çözüm üretmeye kalkıştı. Ya tüketim kaydırılacak ya da üretim kaydırılacaktı. Aylık mahsuplaşma olduğu için, öz tüketimden uzak kalabildiğimiz her saniye bizim için ay sonu kar olarak gelecekti. Yapılması, söylenmesinden çok daha zor olan, birbirinden maliyetli iki çözüm çıkmıştı karşıma. Birincisi, tüketim kaydırma, ilgili tesisin bütün işleyişini ilgilendirdiği için konusunu dahi açmadım. İkincisi, üretim kaydırma ise enerji depolama tesisi gerektiriyordu. Eh böyle bir tesis yapılırsa da bizim sistemin (Enerify veya Solarify) bunu kontrol etmesi, aylık mahsuplaşmadan en fazla fayda sağlayacak yere doğru kaydırması icap ediyordu. Biz de öyle yaptık, ürün geliştirme sürecine EMS dediğimiz enerji yönetim sisteminin ilk adımlarını attık. Ancak bu başka bir yazının konusu.

5.1c tarafındaki bu farkındalığım, aylık mahsuplaşma olmasına rağmen, dengeli tüketim yapan, üretim ve tüketim noktasının aynı olduğu enerji üretim ve tüketim tesisleri için oluşmuştu. Öz tüketimin elektrik fiyatlarının en düşük olduğu zamanlarda gerçekleşmesi sebebiyle, aslında kardan zarar ediliyordu.

Yakın zamanda, 5.1h’leride kapsayacak şekilde, lisanssız elektrik üretim yönetmeliğinde değişiklik yapılmak üzere bir taslak paylaşıldı ve bu taslakta saatlik mahsuplaşma konusu var.

Resmileştiğinde tüm detaylarına hâkim olacağız ancak temelde üretilen ve tüketilen elektrik ay sonunda değil, üretilip tüketildiği saat içerisinde mahsuplaşacak, tıpkı üretim ve tüketim sayacının aynı olduğu noktalar gibi öz tüketim yaşanacak. Böyle düşününce, öz tüketim yine elektriğin en ucuz olduğu saatlerde olacağı için, bataryalı enerji depolama sistemi olmayan birçok mahsuplaşma noktası, eskisine nazaran çok daha az tasarruf sağlayacak.

Beraberinde birçok soru getiren bu düzenleme, 5.1c’de karşılaştığım, ancak görünce idrak ettiğim o sorunu çok daha geniş bir alana yayacak. Hesaplaması, yapılan hesaplamaların doğrulanması, kesilen faturaların netleşmesi işlemi tamamlanınca, bambaşka bir sorunla karşılaşacağız.

Ortak bir sayaçta buluşmayan, farklı bağlantı noktasındaki tesislerin, eğer ki depolama yapılırsa, üretim kaydırma işlemi. Normal şartlar altında, üretim kaydırma, yük kaydırma gibi işlemleri, belirli fiyat, maliyet ve eş yaşlandırma kaygıları güderek, ortak bir bağlantı noktasında görece daha kolay planlayabilir, internete hiç ihtiyacınız olmadan icra edebilirsiniz. Bunu yapabilmek için 1 saat sürenizin olması, yaşanabilecek aksi durumların da önüne geçecektir. Örneğin, ortak bağlantı noktasına sahip bir üretim-tüketim tesisinde, elektriğin en ucuz olduğu saatlerde yapılan GES üretimini depolamak, yer varsa şebekeden çekmek ve elektriğin en pahalı olduğu saatlerde depodan kullanmak görece daha kolaydır.

Ancak bunu, birbirinden bağımsız ve uzak, sadece internet vasıtasıyla birbirinden haberdar olan yüzlerce noktayla eş zamanlı bir şey yapmak, Loggma ekibini heyecanlandıracak kadar zor bir görev olacak.

6-7 ay önce bir çatı GES’inin mahsuplaşmasını incelerken fark ettiğim o küçük problem, görünen o ki çok daha büyük bir dönüşümün habercisiymiş. Güneş enerjisi santralleri üretmekte çok iyi ama elektriğin en ucuz olduğu saatlerde üretmekte. Depolama veya aktif enerji yönetimi olmayan birçok tesis için bu durum, beklenen tasarrufların ciddi şekilde erimesi anlamına gelebilir.